Novo istraživanje, objavljeno 9. jula 2026. godine, pokazalo je da povremeni post može da zaštiti mozak od oštećenja izazvanih dugotrajnim stresom. Naučnici su, koristeći modele miševa, otkrili da promena načina ishrane utiče na sastav crevne mikroflore i može da poveća otpornost mozga na stres.
U eksperimentu su miševi tokom 14 dana bili izloženi hroničnom stresu, ali su oni koji su praktikovali povremeni post pokazali znatno manje simptoma nalik depresiji i manje oštećenja moždanog tkiva u poređenju sa životinjama koje su jele bez ograničenja.
Kako stres oštećuje mozak
Naučnici su se posebno fokusirali na mijelin, masni omotač koji obavija nervne ćelije i omogućava brzo prenošenje signala između različitih delova mozga. Mijelin se često poredi sa izolacijom na električnim kablovima, jer njegovo oštećenje usporava komunikaciju među neuronima.
Kod miševa koji su jeli bez ograničenja, hronični stres doveo je do izraženih promena u ponašanju i vidljivih oštećenja mijelina u delovima mozga zaduženim za pamćenje i regulaciju emocija.
Nasuprot tome, životinje koje su bile na režimu povremenog posta pokazale su znatno manje znakova stresa, dok su oštećenja moždanog tkiva bila ublažena ili potpuno sprečena.
Istraživači smatraju da bi povremeni post mogao da postane preventivna strategija protiv neuroloških posledica dugotrajnog stresa, koji je danas sve prisutniji problem.
Ključnu ulogu imaju creva
Tokom istraživanja naučnici su otkrili da povremeni post značajno menja sastav crevne mikroflore. Kod miševa koji su postili povećao se broj određenih bakterijskih vrsta, a upravo su te promene bile povezane sa zdravijim mijelinom i boljim rezultatima u testovima ponašanja.
Otkriće ukazuje na mogući mehanizam prema kojem post najpre menja stanje u crevima, a zatim preko imunog sistema i procesa upale utiče na funkcionisanje mozga.
Poslednjih godina sve više pažnje privlači takozvana osovina creva-mozak, teorija prema kojoj zdravlje digestivnog sistema direktno utiče na mentalno stanje i rad nervnog sistema. Novo istraživanje pruža dodatne dokaze u prilog toj vezi.
Drevna praksa potvrđena savremenom naukom
Povremeni post nije moderna pojava. Istoričari navode da su organizovani oblici posta postojali još u Italiji tokom 16. veka, kada je plemić Luiđi Kornaro promenio način ishrane kako bi poboljšao svoje zdravlje.
Još ranije, praistorijski lovci i sakupljači često su provodili dane bez hrane, dok je današnji model sa tri obroka i brojnim užinama relativno nov u ljudskoj istoriji.
Naučnici ističu da organizam tokom posta prelazi iz sagorevanja šećera na korišćenje zaliha masti, pri čemu nastaju ketoni, jedinjenja koja predstavljaju efikasan izvor energije za mozak i imaju protivupalna svojstva.
Rezultati nove studije uklapaju se u postojeća saznanja da post može da aktivira više zaštitnih mehanizama u organizmu istovremeno.
Šta ovo znači za ljude
Istraživači upozoravaju da je studija sprovedena na miševima i da njeni rezultati ne mogu direktno da se primene na ljude. Ipak, ona potvrđuje zaključke ranijih istraživanja koja ukazuju da povremeni post može pozitivno da utiče na zdravlje mozga.
Prethodne studije pokazale su da post podstiče stvaranje moždanog neurotrofnog faktora, proteina važnog za rast i opstanak neurona. Takođe aktivira autofagiju, prirodni proces kojim ćelije uklanjaju oštećene delove i obnavljaju svoje funkcije.
Najjednostavniji oblik povremenog posta podrazumeva ograničavanje unosa hrane na period od osam do dvanaest sati dnevno.
Najpoznatiji režim je takozvani model 16:8, u kojem osoba posti 16 sati, a jede tokom preostalih osam. Postoji i blaža varijanta 14:10, koja podrazumeva 14 sati posta i deset sati za obroke.
Nije pogodno za svakoga
Stručnjaci naglašavaju da povremeni post nije preporučljiv za sve ljude. Trudnice, osobe koje imaju poremećaje u ishrani ili koriste insulin za lečenje dijabetesa ne bi trebalo da poste bez nadzora lekara.
Neki ljudi tokom posta osećaju umor, razdražljivost ili poteškoće sa koncentracijom, a reakcije organizma mogu značajno da se razlikuju od osobe do osobe.
Samo jedan deo šire slike
Autori studije naglašavaju da njihovi rezultati ne dokazuju da povremeni post sprečava depresiju ili uklanja posledice stresa kod ljudi. Ipak, istraživanje ukazuje na to da vreme kada jedemo može biti podjednako važno kao i ono što jedemo.
Uz fizičku aktivnost, kvalitetan san i kontrolu stresa, povremeni post bi mogao da postane još jedno sredstvo za očuvanje zdravlja mozga u vremenu kada je hronični stres postao ozbiljan javnozdravstveni problem.
