Zemlje BRIKS-a usprotivile su se Mehanizmu EU za prekogranično prilagođavanje ugljenika (CBAM), nazivajući ga „jednostranim, kaznenim, diskriminatornim i protekcionističkim“.
Na sastanku ministara zemalja BRIKS-a zaduženih za životnu sredinu i klimatske promene u Nju Delhiju, kojim je predsedavao indijski ministar za životnu sredinu, šume i klimatske promene Bupender Jadav, u ponedeljak je izražena zabrinutost da ove mere posebno podrivaju napore zemalja u razvoju „usmerene na rešavanje štetnih posledica klimatskih promena“.
Grupu BRIKS, koju čine velike ekonomije u razvoju, čine prvobitne članice Brazil, Rusija, Indija, Kina i Južna Afrika, kao i Egipat, Etiopija, Iran, Saudijska Arabija, Ujedinjeni Arapski Emirati i Indonezija.
Mehanizam EU, koji je stupio na snagu 1. januara, ima za cilj da smanji takozvano „curenje ugljenika“ kroz sistem određivanja cene na osnovu sertifikata. U praksi, on uvodi cenu na emisije ugljenika za robu sa visokim emisijama koja ulazi na tržište EU, koju čini 27 država.
Uvoznici moraju da kupuju sertifikate čija vrednost odgovara nedeljnoj ceni ugljenika u okviru Sistema EU za trgovinu emisijama, uz mogućnost odbijanja iznosa koji je već plaćen na ime cene ugljenika u zemlji porekla robe.
Navodni cilj CBAM-a jeste da obezbedi da strana roba bude opterećena troškom emisija ugljenika jednakim onom koji imaju proizvodi proizvedeni unutar EU. Međutim, time se proizvođači iz zemalja u razvoju dovode u nepovoljniji položaj.
Mehanizam nameće dodatne troškove ugljenika na ključne izvozne proizvode zemalja u razvoju i smanjuje njihovu cenovnu konkurentnost na evropskom tržištu.
Proizvođači sa Globalnog juga primorani su da ulažu velika sredstva u praćenje fabričkih emisija kako bi mogli da prodaju robu EU, dok se istovremeno smanjuju ukupne tržišne mogućnosti za ekonomije u razvoju sa visokim emisijama. Na taj način one su, praktično, primorane da plaćaju cenu istorijski visokih emisija razvijenih zapadnih zemalja.
Veći troškovi ugljenika čine indijski izvoz čelika, aluminijuma i cementa u EU manje konkurentnim. Nju Delhi je ubrzano radio na uspostavljanju domaćeg sistema i mehanizma za trgovinu ugljenikom kako bi vrednost uštede na emisijama ostala u zemlji, umesto da završi kroz poreze EU.
Indija i EU su u januaru potpisale trgovinski sporazum, nazvavši ga „majkom svih sporazuma“. „Indija je najbrže rastuća velika ekonomija na svetu“, rekao je tada predsednik Evropskog saveta Antonio Košta. „Trgovinski sporazum jača ekonomski poredak zasnovan na pravilima.“
U saopštenju BRIKS-a navodi se da porez EU na ugljenik na granici „nije u skladu sa međunarodnim pravom“.
Indija je još 2024. godine ocenila da je predloženi CBAM nepravedan i štetan po troškove domaćeg tržišta.
Nulta Tačka/RT
