„Besmrtna“ meduza jedina je do sada poznata životinja koja može da preokrene sopstveni razvoj i vrati se u mladalački stadijum nakon što dostigne polnu zrelost. Istraživači širom sveta aktivno proučavaju genom ove vrste, čiji je naučni naziv Turritopsis dohrnii. Njihov cilj je da otkriju molekularne mehanizme odgovorne za ovu transformaciju. Nadaju se da bi ta saznanja jednog dana mogla da doprinesu podmlađivanju ljudskih ćelija.
Šta je „besmrtna“ meduza?
Ova meduza široka je svega oko 4,5 milimetara i ima prozirno telo u obliku zvona. Naučno gledano, pripada grupi hidrozoa. Poreklom je iz Sredozemnog mora, ali danas živi u priobalnim vodama umerenih i tropskih područja širom sveta.
Kao i drugi hidrozoani, svoj život započinje kao larva koja slobodno pliva, poznata kao planula. Larva se zatim pričvršćuje za morsko dno i razvija u razgranatu koloniju struktura nalik biljkama, koje se nazivaju polipi. Oni se vremenom pretvaraju u odrasle jedinke koje slobodno plivaju, a nazivaju se meduze.
Kod drugih vrsta meduza, odrasle jedinke se polno razmnožavaju, a zatim umiru. Međutim, kada se odrasla „besmrtna“ meduza nađe u nepovoljnim uslovima, može da krene alternativnim putem razvoja.
Ona se spušta na morsko dno i smanjuje u cistu. Zatim se direktno pretvara nazad u koloniju polipa. Iz te novonastale kolonije može da se razvije na stotine genetski identičnih meduza.
Mapiranje genoma otkriva tajne podmlađivanja
Istraživači su mapirali genom vrste Turritopsis dohrnii i uporedili ga sa genomom srodne vrste Turritopsis rubra, koja nema istu sposobnost podmlađivanja.
Otkrili su da „besmrtna“ meduza ima dvostruko više kopija određenih gena povezanih sa popravkom i zaštitom DNK.
Kako ljudi stare, zaštitne kapice na krajevima naših hromozoma, poznate kao telomere, postepeno se skraćuju, što je povezano sa starenjem ćelija i njihovim odumiranjem. Nasuprot tome, „besmrtna“ meduza poseduje jedinstvenu genetsku mutaciju koja sprečava degradaciju telomera. Na taj način zaštitni završeci njenih hromozoma ostaju očuvani.
Naučnici ističu da bi molekularni mehanizmi koji regulišu ove procese kod vrste Turritopsis dohrnii mogli da imaju potencijalnu primenu u regenerativnoj medicini i produženju perioda života provedenog u dobrom zdravlju.
Ako istraživači uspeju da identifikuju genetske mehanizme koji bi bezbedno mogli da pokrenu proces transdiferencijacije, odnosno direktne transformacije jedne vrste ćelija u drugu, lekari bi potencijalno mogli da podstaknu regeneraciju tkiva koristeći sopstvene ćelije pacijenta.
Ipak, za sada je reč o pravcu naučnog istraživanja, a ne o dokazanoj metodi za preokretanje starenja kod ljudi.
