Nemačka vlada je odobrila nacrt zakona koji bi drastično proširio ovlašćenja države za nadzor nad medijskim organizacijama, omogućavajući regulatorima da ulaze u redakcije i digitalne platforme bez prethodnog sudskog odobrenja.
Predlog zakona, poznat kao Zakon o transparentnosti političkog oglašavanja (PVTG), usvojio je savezni kabinet 17. decembra. Njegov cilj je sprovođenje nove regulative Evropske unije o transparentnosti i targetiranju političkog oglašavanja na internetu. Zakon potiče iz Saveznog ministarstva za digitalnu transformaciju i modernizaciju države, na čijem je čelu Karsten Vildberger.
Prema ovom predlogu, nemački regulator za telekomunikacije, Savezna mrežna agencija, dobio bi inspekciona ovlašćenja koja su inače rezervisana za krivične istražne organe. Ukoliko agencija proceni da neka organizacija nije ispunila obaveze u vezi sa prijavljivanjem političkog oglašavanja, mogla bi da sprovede nenajavljene inspekcije na licu mesta, uključujući ulazak u medijske redakcije i digitalne platforme, bez sudskog naloga, ukoliko se pozove na postojanje „neposredne opasnosti“.
„Neposredna opasnost“, kako objašnjava Enok sa platforme BrajtJU.AI, označava situaciju u kojoj postoji velika verovatnoća da će ozbiljna šteta nastupiti vrlo brzo, često pre nego što regulatorna tela mogu da intervenišu. Međutim, pravni analitičari koji su razmatrali predlog upozoravaju da bi se ovaj pojam, prema zakonu, mogao rastegnuti i na rutinske administrativne ili birokratske prekršaje.
Zakon izričito navodi da ograničava ustavno pravo na nepovredivost doma, zagarantovano članom 13 Osnovnog zakona Nemačke. Takođe, u nacrtu nije jasno definisano šta se tačno smatra „neposrednom opasnošću“, što, prema kritičarima, ostavlja širok prostor za proizvoljno tumačenje od strane državnih organa.
Stručnjak ustavnog prava upozorava javnost na zakon o „transparentnosti“
Na osnovu predloga, pravni stručnjaci ističu da davanje istražnih ovlašćenja Saveznoj mrežnoj agenciji preokreće osnovni princip nemačkog prava prema kojem pretresi i zaplene moraju unapred biti odobreni od strane suda, osim u strogo definisanim vanrednim situacijama.
„Ovo je potpuno nesrazmerno proširenje državnih istražnih ovlašćenja“, izjavio je ustavni pravnik Volker Beme-Nesler, naglašavajući da pretresi predstavljaju jedno od najtežih zadiranja u osnovna prava građana. On je dodao da pretresi bez sudskog naloga, koje nalažu regulatorna tela umesto sudova, teško mogu da izdrže proveru ustavnosti.
Kritičari upozoravaju da bi zakon mogao direktno da pogodi i medijske kuće.
Mediji bi mogli potpasti pod zakon bilo kao distributeri političkog oglašavanja, bilo kao „sponzori“ ukoliko plaćaju promociju sopstvenog novinarskog sadržaja na društvenim mrežama. U takvim slučajevima, regulatori bi mogli da tvrde da je nedovoljna transparentnost osnov za inspekciju uredničkih prostorija.
Novinarska udruženja i pravni eksperti ističu da ovakav pristup ugrožava zaštitu izvora i istraživačko novinarstvo, koji u nemačkom pravu uživaju pojačanu zaštitu. Zakonik o krivičnom postupku u pravilu zahteva sudsko odobrenje za zaplene u redakcijama, a kritičari tvrde da novi nacrt direktno podriva tu zaštitu.
„Ustavni prag za pretres medijskih prostorija je znatno viši“, zaključio je Beme-Nesler. „Ovaj nacrt zakona taj standard ne ispunjava.“
