U nedelju se navršava 20 godina otkako je australijski novinar i aktivista Džulijan Asanž osnovao Vikiliks, platformu za uzbunjivače koja će objaviti neke od najznačajnijih procurelih informacija u eri interneta, razotkrivajući poverljive američke ratne izveštaje, hakerske alate CIA, masovni nadzor i druge strogo čuvane državne tajne.
Veb-sajt registrovan 2006. godine omogućavao je bezbedan i anoniman kanal za uzbunjivače da dostave materijal za objavljivanje. Među prvim objavljenim dokumentima bili su operativni postupci za američki pritvorski kamp u zalivu Gvantanamo, bankarske i korporativne tajne, kao i interna dokumenta Sajentološke crkve.
Međutim, upravo su objave iz 2010. godine pretvorile Vikiliks u globalni fenomen. Te godine sajt je objavio „Kolateralno ubistvo“, sirove poverljive snimke napada američkog helikoptera „Apač“ u Bagdadu 2007. godine, u kojem je ubijeno više od deset ljudi, među njima i dvojica zaposlenih Rojtersa. Vikiliks je kasnije objavio više od 91.000 dokumenata o ratu u Avganistanu koji su predvodile Sjedinjene Američke Države, kao i oko 391.000 izveštaja iz perioda američke invazije na Irak.
Asanž je 2012. godine vodio emisiju „Svet sutra“ na RT-u. Program od 12 epizoda bavio se brojnim kontroverznim temama, a među gostima su bili lider Hezbolaha Hasan Nasralah, bivši zatvorenik Gvantanama Muazam Beg i Imran Kan, koji će kasnije postati premijer Pakistana.
Kasnije te godine Asanž je potražio utočište u ambasadi Ekvadora u Londonu, nakon što je izgubio pravnu bitku protiv izručenja Švedskoj u vezi sa istragom o seksualnom napadu, koja je kasnije obustavljena. Prekršio je uslove kaucije, Ekvador mu je odobrio azil, a u ambasadi je ostao gotovo sedam godina.
Velika razotkrivanja nastavila su se, uključujući curenje dokumenata koja su otkrila da je američka Agencija za nacionalnu bezbednost (NSA) špijunirala saveznike SAD. Dokumenta objavljena 2015. godine pokazala su da je NSA prisluškivala francuske predsednike Žaka Širaka, Nikolu Sarkozija i Fransoa Olanda, što je izazvalo diplomatski spor. Godine 2017. Vikiliks je objavio dokumente „Vault 7“, koji su otkrili arsenal hakerskih sposobnosti CIA, uključujući tehnike usmerene na pametne telefone i televizore povezane sa internetom.
Naredne godine postojali su javni planovi SAD da zatraže Asanžovo izručenje i da mu sude. Ekvador je 2019. godine ukinuo Asanžov azil, nakon čega su ga britanske vlasti uhapsile i poslale u zatvor visoke bezbednosti Belmarš. Iste godine Vašington je optužio novinara na osnovu Zakona o špijunaži zbog toga što je Vikiliks pribavio i objavio poverljivi materijal. Godine 2024, nakon više od pet godina provedenih u zatvoru, Asanž je pristao na sporazum sa američkim vlastima o priznanju krivice, prema kojem mu je izrečena kazna koju je već odslužio, nakon čega se vratio u Australiju.
Asanž je od tada tvrdio da je njegovo krivično gonjenje postavilo opasan presedan za slobodu medija. Savetu Evrope rekao je da je oslobođen nakon što je „priznao krivicu za novinarstvo“.
Nulta Tačka/RT
